Zorgstandaard obesitas

De Zorgstandaard Obesitas heeft als doel het bevorderen van de kwaliteit van de zorg voor mensen met obesitas, opdat hun gezondheid, kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie verbetert. Het beschrijft de norm waaraan goede multidisciplinaire zorg voor mensen met overgewicht of obesitas dient te voldoen. Het betreft hier zowel de zorg die geleverd moet worden, als de organisatie en kwaliteitseisen van de zorg.

 

De Zorgstandaard Obesitas is geschreven voor zorgverleners die te maken hebben met de zorg voor patiënten met overgewicht en obesitas. Daarnaast is de zorgstandaard bedoeld voor bestuurders, beleidsmakers, toezichthouders en zorgverzekeraars.

 

Het PON nodigt u van harte uit de Zorgstandaard Obesitas te gebruiken, en daarmee een bijdrage te leveren aan het optimaliseren van de zorg voor mensen met obesitas. In dit kader wordt verveelvoudiging van de uitgave, inclusief bronvermelding, van harte aanbevolen. 

 

Wat is obesitas?

Obesitas is ‘een chronische ziekte waarbij een zodanige overmatige vetstapeling in het lichaam bestaat dat dit aanleiding geeft tot gezondheidsrisico's'.

In deze definitie, afkomstig uit de CBO-richtlijn obesitas en tevens in gebruik bij internationale organisaties zoals de WHO, wordt een aantal belangrijke elementen aangegeven:

  • Obesitas is een ziekte. Dat betekent dat er medische aandacht op het gebied van preventie, diagnostiek en behandeling voor nodig is en dat deze toestand niet alleen kan worden beschouwd als een ongemak.
  • Deze ziekte is chronisch. Dit houdt in dat obesitas een levenslang probleem is, waarvoor voortdurende aandacht nodig is en op dit moment geen genezing bestaat.
  • De vetstapeling moet zodanig zijn dat dit leidt tot gezondheidsproblemen. Dit verwijst naar de totale hoeveelheid lichaamsvet enerzijds en de vetverdeling anderzijds.

Obesitas hangt verder samen met tal van chronische aandoeningen:
Volwassenen met obesitas hebben, vergeleken met mensen zonder overgewicht, tien tot twintig keer zoveel kans op Diabetes Mellitus type 2 (DM2), meer dan drie keer zoveel kans op slaapapneu en baarmoederslijmvlieskanker, twee tot drie keer zoveel kans op hart- en vaatziekten en gewrichtsaandoeningen en tot twee keer zoveel kans op borstkanker, dikkedarmkanker en vruchtbaarheidsproblemen.

 

Ook bij kinderen hangt obesitas samen met gezondheidsschade: ze hebben een verhoogde kans om ook op latere leeftijd obesitas te hebben en een verhoogd risico op DM2, klachten aan het bewegingsapparaat, cardiovasculaire risicofactoren en leververvetting. Ook lopen ze meer kans op psychosociale problemen.

Wie behoort tot de doelgroep?

 
De Zorgstandaard Obesitas richt zich op mensen bij wie een aantoonbaar risico op obesitas aanwezig is, of mensen die al obesitas hebben. Hierbij gaat het om respectievelijk geïndiceerde preventie en zorggerelateerde preventie.

 

De vormen van preventie die zich richten op groepen in de samenleving (‘universele preventie' en ‘selectieve preventie') vallen niet binnen zorgstandaarden. Wat betreft overgewicht en obesitas zijn onder andere het Convenant Gezond Gewicht en het Centrum Gezond Leven van het RIVM actief op dit terrein. Het PON werkt met deze organisaties samen.

 

Het interventieaanbod voor mensen die in de groep geïndiceerde preventie vallen, bestaat uit individuele adviezen voor een gezonde leefstijl verkregen via een zelfstandig te volgen programma. Een hulpverlener kan de betreffende persoon op weg helpen door middel van het rechtstreeks geven van adviezen op maat en aanvullend verwijzen naar verdere informatie en zelfstandig te volgen programma´s. Op deze manier wordt het ontwikkelen van obesitas of verdere gezondheidsschade voorkómen.

 

Mensen die onder de groep zorggerelateerde preventie vallen, komen in aanmerking voor zorg.

 

Kijk hier voor een uitleg over het verschil tussen universele, selectieve, geïndiceerde en zorggeraleerde preventie.

Wat is het gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico?

Het begrip 'gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico (GGR)' is door het PON specifiek voor de Zorgstandaard Obesitas geïntroduceerd. Het GGR geeft voor zowel kinderen als volwassenen aan in welke mate het gezondheidsrisico als gevolg van overgewicht verhoogd is, variërend van ‘licht' tot en met ‘extreem' verhoogd.

 

Het GGR wordt bepaald door de Body Mass Index (BMI) in combinatie met de aanwezigheid vanrisicofactoren en comorbiditeit. Hieronder verstaan we onder andere (een hoog risico op) diabetes mellitus type 2 of hart- en vaatziekten. Het vastgestelde GGR vormt het uitgangspunt voor het behandeltraject.

 

Naast het vaststellen van het GGR worden gedurende de diagnostiek ook overige co- en multimorbiditeitin kaart gebracht en wordt een aanvullende analyse van de persoonsgegevens uitgevoerd. Op basis hiervan kan gezocht worden naar een behandeling die bij de patiënt past. Deze wordt vastgelegd in het individueel zorgplan.

 

In onderstaand figuur staat per niveau van GGR afgebeeld welk type behandeling geïndiceerd is en welk niveau van preventie van toepassing is.
Piramide

Downloads

 

Zorgstandaard Obesitas

De Zorgstandaard Obesitas, evenals het addendum ernstige kinderobesitas, de piramide en tabellen zijn hier te downloaden.

Rapport Zorgstandaarden in Model

Het ontwerp en de gebruikte terminologie van de Zorgstandaard Obesitas is gebaseerd op dit rapport.

 

Diagnostiek en behandeling van obesitas bij volwassenen en kinderen

Deze CBO-richtlijn is het wetenschappelijke uitgangspunt geweest bij de ontwikkeling van de Zorgstandaard Obesitas.